KENNISBANK

Leer beleggen als een professional

Ontdek hoe ervaren beleggers aandelen beoordelen. Van bedrijfscijfers en waardering tot grafiekpatronen: alles wat u nodig heeft om weloverwogen beslissingen te nemen.

Educatief
Voor beginners en gevorderden
Onderbouwd met cijfers

Hoofdstuk 5 van 12

Concurrentiepositie en slotgrachten

Sterke bedrijven hebben duurzame voordelen die hen beschermen tegen concurrenten, een zogeheten economische slotgracht (moat). Leer die herkennen met het vijfkrachtenmodel van Porter.

Kernbegrip

Slotgracht

Duurzaam voordeel

Raamwerk

Vijf krachten

Model van Porter

Doel

Duurzaamheid

Winst op lange termijn

Uitkomst

Prijsmacht

Hoge marges behouden

Introductie

Waarom concurrentieanalyse essentieel is voor de lange termijn

Waarom slotgrachten belangrijk zijn

Zoals een gracht een kasteel beschermt, beschermt een duurzaam voordeel een bedrijf tegen concurrenten. Zonder die bescherming trekken hoge winsten nieuwe spelers aan, die de prijzen en marges omlaag drukken.

Slotgracht of tijdelijke voorsprong?

Niet elk voordeel is een slotgracht. Een echte slotgracht houdt jaren stand. Een technische voorsprong of als eerste op de markt zijn is vaak maar tijdelijk.

+ Echte slotgracht

Merkentrouw die generaties meegaat (Coca-Cola)
Netwerkeffect dat sterker wordt met schaal (Visa)
Hoge overstapkosten voor klanten (SAP)
Kostenvoordeel door schaal (Walmart)
Wettelijke toetredingsdrempels (nutsbedrijven, banken)

− Geen echte slotgracht

Als eerste op de markt zonder klantbinding
Technologie zonder octrooien
Tijdelijk kostenvoordeel bij grondstoffen
Alleen een goed management (dat kan vertrekken)
Een populair product zonder ecosysteem

De vijf krachten van Porter

Het klassieke model om een sector te beoordelen

Michael Porter beschreef vijf krachten die bepalen hoe aantrekkelijk een sector is en wie de macht heeft in de keten. Hoe zwakker deze krachten, hoe meer winst er voor de bestaande bedrijven overblijft.

De vijf krachten

1.Nieuwe toetreders — Hoe makkelijk kunnen nieuwe spelers de markt op?
2.Macht van leveranciers — Kunnen leveranciers hun prijzen opleggen?
3.Macht van afnemers — Kunnen klanten de prijzen omlaag drukken?
4.Vervangende producten — Is er een heel ander product dat hetzelfde doet?
5.Onderlinge concurrentie — Hoe fel strijden de bestaande spelers met elkaar?

Kracht 1

Dreiging van nieuwe toetreders

Hoge drempels beschermen bestaande bedrijven. Bij lage drempels wordt elk succes snel gekopieerd.

Wat betekent dit?

Zoek naar sectoren waar veel kapitaal, sterke merken, octrooien, netwerkeffecten of vergunningen nodig zijn.

Valkuilen

Nieuwe technologie kan drempels plotseling verlagen
Grote technologiebedrijven kunnen drempels overwinnen
Nieuwe wetgeving kan markten openbreken

Voorbeelden uit de praktijk VOORBEELD

Luchtvaart DAL

Zwak

Vliegtuigen zijn te leasen; er komen steeds nieuwe maatschappijen bij

Chipmachines ASML

Sterk

Miljarden aan onderzoek en tientallen jaren kennis zijn nauwelijks na te bootsen

Kracht 2

Macht van leveranciers

Zijn er weinig leveranciers of leveren zij iets unieks, dan kunnen zij hun prijzen verhogen ten koste van uw marge.

Wat betekent dit?

Gevaarlijk: weinig leveranciers en unieke onderdelen. Veilig: veel leveranciers en standaardgrondstoffen.

Voorbeelden uit de praktijk VOORBEELD

Apple AAPL

Apple sterk

Leveranciers zijn afhankelijk van Apple, niet andersom

Autobranche F

Chiptekort

Autofabrikanten stonden machteloos toen chipmakers andere klanten voorrang gaven

2021

Kracht 3

Macht van afnemers

Grote of weinig klanten kunnen de prijs drukken. Veel kleine klanten met hoge overstapkosten zijn ideaal.

Voorbeelden uit de praktijk VOORBEELD

Walmart-leveranciers WMT

Afnemer sterk

Walmart is voor veel leveranciers een te grote klant om te verliezen

Adobe ADBE

Verkoper sterk

Een alternatief leren kost professionals maanden

Kracht 4

Dreiging van vervangers

Kunnen klanten overstappen op een heel ander product dat dezelfde behoefte vervult? Dat beperkt de prijsmacht.

Voorbeelden uit de praktijk VOORBEELD

Netflix NFLX

Hoge dreiging

Gaming, YouTube en sociale media strijden om dezelfde vrije tijd

Insulineproducenten LLY

Lage dreiging

Voor patiënten bestaat er geen alternatief

Kracht 5

Onderlinge concurrentie

Hoe fel concurreren de bestaande spelers? Hevige concurrentie leidt tot prijsoorlogen en lagere marges.

Wat betekent dit?

Gunstig: een handvol grote spelers in een groeiende markt met verschillende producten. Ongunstig: veel gelijke spelers met een standaardproduct.

Voorbeelden uit de praktijk VOORBEELD

Amerikaanse telecom VZ

Weinig spelers

Drie grote aanbieders concurreren rationeel

Detailhandel TGT

Felle strijd

Voortdurende prijsdruk tussen grote ketens

Soorten slotgrachten

De vijf belangrijkste bronnen van een duurzaam voordeel

Slotgracht

Netwerkeffect

Het product wordt waardevoller naarmate meer mensen het gebruiken. De sterkste vorm, omdat het zichzelf versterkt.

Wat betekent dit?

Typisch voor platforms en marktplaatsen. Sterk signaal: het aantal gebruikers groeit hard zonder veel reclame. Zwakte: gebruikers die meerdere platforms tegelijk gebruiken.

Valkuilen

Het effect werkt ook andersom: vertrekken gebruikers, dan versnelt de uittocht
Lokale netwerken zijn zwakker dan wereldwijde
Met kortingen gekochte groei verdwijnt vaak weer

Voorbeelden uit de praktijk VOORBEELD

Visa / Mastercard V

Zeer sterk

Winkels accepteren de kaart omdat consumenten hem hebben, en andersom

Uber UBER

Lokaal sterk

Het netwerk werkt per stad, dus concurrentie blijft mogelijk

Slotgracht

Overstapkosten

Overstappen naar een concurrent is duur, tijdrovend of riskant, zelfs als die goedkoper is.

Wat betekent dit?

Sterkst bij zakelijke software, bankrelaties en ziekenhuissystemen. Zwakker bij consumentenproducten.

Valkuilen

Betere technologie kan overstappen makkelijker maken
Nieuwe beslissers voelen zich minder gebonden aan oude keuzes

Voorbeelden uit de praktijk VOORBEELD

SAP SAP

Zeer hoog

Een bedrijfssysteem vervangen kost jaren en miljoenen

Microsoft 365 MSFT

Zeer hoog

Bestanden, werkwijzen en koppelingen houden klanten vast

Slotgracht

Kostenvoordeel

Structureel lagere kosten door schaal, ligging of een uniek proces. Het bedrijf kan goedkoper zijn en toch winst maken.

Wat betekent dit?

Duurzaam als het op schaal of unieke bezittingen rust. Minder duurzaam als het alleen op lage loonkosten rust.

Voorbeelden uit de praktijk VOORBEELD

Costco COST

Schaalvoordeel

Enorme inkoopvolumes en een lidmaatschapsmodel

Amazon AMZN

Schaal en techniek

Een logistiek netwerk dat vrijwel niet na te bouwen is

Slotgracht

Immateriële activa

Merken, octrooien en vergunningen die wettelijk beschermd of moeilijk na te maken zijn.

Wat betekent dit?

Octrooien verlopen na ongeveer 20 jaar. Merken kunnen eeuwig meegaan, maar vragen blijvende investering. Vergunningen zijn sterk zolang de regels niet veranderen.

Valkuilen

Verlopen octrooien moeten steeds worden vervangen
Merken vragen blijvend marketingbudget
Beleidswijzigingen kunnen wettelijke bescherming wegnemen

Voorbeelden uit de praktijk VOORBEELD

Coca-Cola KO

Merk

Meer dan een eeuw opgebouwde merkwaarde

Moody's MCO

Vergunning

Slechts enkele grote erkende kredietbeoordelaars

Slotgracht

Efficiënte schaal

Een markt die maar plaats biedt aan één of enkele spelers. Een nieuwkomer zou de markt voor iedereen onrendabel maken.

Voorbeelden uit de praktijk VOORBEELD

Spoorwegen UNP

Regionaal monopolie

Een tweede spoornetwerk aanleggen is economisch onzinnig

Afvalverwerking WM

Lokaal monopolie

Wie de vergunningen heeft, domineert de regio

Een slotgracht beoordelen

Hoe sterk en hoe duurzaam is het voordeel?

Een sterke slotgracht ziet u terug in de cijfers

•Rendement op geïnvesteerd kapitaal ligt al 10 jaar boven de kapitaalkosten
•Stabiele of stijgende marges ondanks concurrentie
•Hoge brutomarge (boven 40%) wijst op prijsmacht
•Weinig klanten die opzeggen
•Stabiel of groeiend marktaandeel
•Prijzen kunnen omhoog zonder klanten te verliezen

Vragen over duurzaamheid

•Kan nieuwe technologie het voordeel ondermijnen? (Kodak)
•Veranderen de voorkeuren van klanten?
•Kan de wetgeving veranderen?
•Is er een verschuiving gaande, zoals van eigen servers naar de cloud?
•Kunnen grote technologiebedrijven deze markt betreden?

Marktpositie

Marktaandeel en de manier van concurreren

Marktaandeel zegt pas iets in context. 30% in een groeiende markt is iets anders dan 30% in een krimpende markt. Kijk vooral naar de trend: wint of verliest het bedrijf terrein, en tegen wie? Stijgend marktaandeel met dalende marges betekent vaak dat het bedrijf klanten koopt met lage prijzen.

+ Gezonde concurrentie

Spelers richten zich op hun eigen niche
Niemand begint een prijsoorlog
Concurrentie op kwaliteit en vernieuwing
Stabiele marktaandelen
Alle spelers maken winst

− Ongezonde concurrentie

Prijzen worden steeds verder verlaagd
Voortdurend nieuwe toetreders
Geen onderscheid tussen producten
Sterk wisselende marktaandelen
Meerdere spelers lijden verlies

Klaar om te beginnen?

Pas wat u hier leert toe met de Dagelijkse Top 10, elke beursdag in uw mailbox.

Start Direct

De informatie in de kennisbank is uitsluitend educatief en geen beleggingsadvies. Beleggen brengt risico's met zich mee. U kunt (een deel van) uw inleg verliezen. Resultaten uit het verleden bieden geen garantie voor de toekomst.